بیماری نقرس چیست

یک بیماری مزمن، التهابی و مخرب است که دارای دو نوع مفصلی و خارج از مفصل است.

این بیماری به مراتب در آقایان شایع تر است. بدن خانم ها به دلیل ترشح هورمون استروژن در دوران قبل از یائسگی اسید اوریک بیشتری را از طریق ادرار دفع میکند و از ابتلا به این بیماری جلوگیری مینماید. وجود بیش از حد اسید اوریک در بدن عامل اصلی در ابتلا به این بیماری است.

این بیماری وابسته به نوع رژیم غذایی و سبک زندگی است. جوامعی که از مواد غذایی کم چربی، کم پروتئین و کم شیرین در رژیم غذایی استفاده میکنند کمتر دچار بیماری نقرس میشوند. یکی دیگر از عوامل ابتلا به نقرس سن فرد میباشد. هر چه سن بالاتر میرود احنمال ابتلا به این بیماری بیشتر می شود.

کسانی که میزان چربی خون بالا دارند و یا مبتلا به دیابت هستند استعداد بیشتری برای مبتلا شدن به نقرس دارند. مصرف داروهای ادرار آور و داروهای بیماریهای قلبی موجب افزایش اسید اوریک در خون میشوند که همین مسئله زمینه ساز ابتلا به بیماری نقرس است. زمانیکه مقدار اسید اوریک در خون از عدد ۸/۶ فراتر میرود و به حد اشباع میرسد الباقی آن تبدیل به کریستال شده و رسوب کریستالی در بدن اتفاق میافتد کریستالها در بافتهای نرمی مانند پوست و مفاصل رسوب میکنند.

غضروفها و مفاصلی مستعد رسوب هستند که :

۱ – تروباتیز باشند به این معنی که بیش از سایر مفاصل حرکت میکنند و مورد استفاده قرار میگیرند. مفاصلی مانند مچ پا به دلیل حرکت زیاد بیشتر در معرض خطر هستند.

۲ – هر مفصلی که سردتر باشد (مفاصل انتهایی بدن)

خوردن غذاهایی که دارای مقادیر زیادی پروتئین هستند موجب افزایش ناگهانی اسید اوریک در خون میشوند و در نتیجه اشباع اسید اوریک درخون فرایند تشکیل کریستال و رسوب آن در مفاصل اتفاق می افتد و نهایتا علایم ظاهر میشوند.

گاهی ممکن است بر اثر فعالیت شدید یا وارد آمدن ضربه به پا حمله نقرس به بدن اتفاق بیفتد. مثلا شخص کوهنوردی به پزشک مراجعه میکند و از درد مفصل پا شکایت دارد، در ابتدا فکر میکند که دچار شکستگی شده است. پس از گرفتن کرانی !! در زمانی که مفصل دردناک و سرد شده پزشک متوجه حمله نقرس میشود.

مفصلی که بیشتر از همه در این روند درگیر میشود انگشت شصت پا میباشد. دومین مفصلی که نقرس ممکن است به آن حمله کند مچ پاست.

نقرس یک بیماری منطقی و قانونمند است که دارای ترتیب مشخصی است. اگر مواد پر پروتئین بخورید نقرس به سراغتان میاید و اگر نخورید از این بیماری در امان هستید.

ترتیب درگیر شدن مفاصل به قرار زیر است :

  • انگشت شصت پا
  • مفصل مچ پا
  • Mid-foot
  • مفصل زانو
  • انگشتان و آرنج دست

بیماری نقرس بعضی از مفاصل را اصلا درگیر نمیکند مانند مفصل شانه و لگن به این دلیل که این مفاصل سرد نیستند.

بیمار معمولا در اوایل صبح دچار حمله میشود و پس از یک خواب راحت شبانه با حمله نقرس از خواب بر میخیزد. سرعت بروز بیماری پس از مصرف غذای نامناسب بین ۶ تا ۱۲ ساعت است که این یک نکته کلیدی در تشخیص بیماری است.

مهمترین علامت بروز بیماری این است که انگشت شصت پا یا مچ پا دچار یک وضعیت عفونی شده باشد.

علائم نقرس در صبح

۱ – قرمزی و التهاب در ناحیه ای که مورد حمله قرار گرفته

۲ – دردناک بودن در حدی که بیمار اجازه معاینه به پزشک را نمیدهد. حتی تحمل انداختن پتو روی پا را ندارد.

۳ – مفصل داغ است.

هرچه که تا به حال گفته شد مربوط به حمله نقرس به مفصل بوده است اما این بیماری گاهی به اندامی خارج از مفصل نیز حمله میکند.

نقرس خارج از مفصل

نقرس خارج از مفصل عمدتا شامل دو قسمت می باشد.

۱ – بافت نرم شامل پوست و غضروف گوش. جاهایی از پوست که در معرض ضربه میباشند مانند اطراف مفاصل آرنج، انگشتان دست، زانو، مچ پا و انگشتان پا.

وقتی در این نواحی رسوب اتفاق بیفتد تبدیل به توده ای می شود که به آن توفوس گفته میشود. توفوس معمولا به صورت چند توده در کنار هم و در سایزهای مختلف هستند. این توده ی رسوب (رسوب اوره) شروع به تخریب بافتهای زیرین ( غضروف و استخوان) میکند و آرام آرام شروع به پیشروی به سمت بافتهای دیگر مینماید. نکته ی مهم اینکه ممکن است فردی در طول عمر خود دچار حمله نقرس نشود ولی توده ی توفوس را در بافتهای بدن خود داشته باشد. در این صورت این شخص هم مبتلا به نقرس است حتی اگر مفاصل بدنش درگیر این بیماری نباشند.

توده ی توفوس میتواند در مجاری کلیه هم رسوب کند که باعث درد کلیه و کاهش میزان ادرار میشود. این مسئله باعث ایجاد سنگ کلیه و نارسایی کلیوی میگردد.

روند پیشرفت نقرس از اندامهای تحتانی به سمت اندامهای فوقانی است مثلا از انگشتان پا به سمت زانو و نهایتا انگشتان دست میرود.

نکتات مهم

معمولا مچ دست و شانه درگیر این بیماری نمیشوند. درگیری بیشتر در انگشتان است و چند انگشت را همزمان با هم درگیر میکند مانند بیماری آرتریت روماتوئید.

 

توده توفوس درد ندارد ولی در زمان معاینه سفت هستند و خون درونشان به شکل کریستال است. توده توفوس چسبندگی ندارد و متحرک است.

یکی از محل های کلاسیک برای تجمع توفوس مفصل آرنج است که کریستالها درونش رسوب میکنند. و به شکل یک توده مشهود میشوند که با لمس آن اینگونه به نظر میرسد که کیسه ای با تعدادی سنگ ریزه در درون آن را لمس کرده اید. تک تک سنگ ریزه ها با لمس آن ناحیه قابل تشخیص هستند ولی نه درد دارند و نه حساسیت.این سنگ ریزه ها متحرک هستند و کنار هم میلغزند که نشانه اصلی برای ابتلا به بیماری نقرس است.

یکی دیگر از محلهایی که پزشکان همیشه در تشخیص نقرس به دنبالش میگردند بخش فوقانی لاله گوش است. توفوس در این ناحیه به شکل توده سفید رنگ و کاملا سفت و غیر متحرک نمایان میشود که بدون درد و مانند دانه های تسبیح است.

درمان نقرس

دو درمان برای نقرس وجود دارد.

۱ – درمان حمله حاد

۲ – درمان مزمن

نکته مهم

اگر نقرس درست درمان نشود بیمار ۱۵ تا ۲۰ سال بعد کلیه اش را از دست میدهد و نیاز به دیالیز خواهد داشت.

سه روش برای درمان نقرس حاد وجود دارد

درمان نقرس حاد

الف : درمان متداول و استفاده از مسکن های غیر مخدری مانند مفنامیک اسید.، بروفن، دیکلوفناک که باید زیر نظر پزشک  تجویز شود.

در کسانی که محدودیت مصرف مسکن های غیر مخدری را دارند مانند بیماران کلیوی و یا افراد دیابتی و مبتلایان به پر فشاری خون نمیتوانیم از این مسکن ها استفاده کنیم.

ب –  در صورتی که بیمار امکان مصرف داروهای مسکن را نداشته باشد از دارویی با نام کلشی سین استفاده میشود که از تشکیل توده توفوس جلوگیری میکند این دارو حتما باید زیر نظر پزشک مصرف شود.

از عوارض کلشی سین : دل درد و اسهال است که خطرناک بوده و احتمال ایجاد زخمهای گوارشی را افزایش میدهد.

اگر بیمار بتواند عوارض این دارو را تحمل کند، کلشی سین دراوی خوب و موثری است اما معمولا بیماران چنان دل درد شدیدی میگیرند که درد مفصل را فراموش میکنند.

ج : در چنین مواردی به سراغ درمان بعدی می رویم یعنی تزریق کورتون داخل مفصل که بسیار سریع اثر میکند البته مفصل بیمار انقدر دردناک است که بیمار اجازه لمس ناحیه درگیر را به پزشک نمیدهد چه برسد به تزریق. در این حالت کورتون به شکل خوراکی تجویز می شود.

تذکر : اکیدا توصیه میشود که تمامی موارد دارو درمانی حتما باید زیر نظر پزشک انجام شود.

درمان نقرس مزمن

الف : متداول ترین دارو آلوپرینول است که روش درمان و مقدار داروی مورد نیاز، به نظر پزشک بستگی دارد. طول دوران درمان با این روش معمولا تا ۶ ماه طول میکشد.

ب – Probenecid   داروی مفید و گران که در بازار ایران موجود است و باعث دفع بیشتر اسید اوریک توسط کلیه ها میشود

رژیم غذایی در نقرس

۱ – از مصرف ماهی شور، جگر، ساردین، دل وقلوه، نان قندی، عدس، گوشت قرمز، مغز و کله پاچه، صدف، خوش گوشت، قارچها، نخود و هر ماده غذایی که پروتئین بالایی داشته باشد پرهیز شود.

۲ – مصرف زیاد مایعات و نوشیدنیهای ادرار آور

۳ – محدود کردن مصرف گوجه فرنگی، زرده تخم مرغ، توت فرنگی زیرا این مواد غذایی باعث اسیدی شدن خون میشوند.

۴ – مصرف غذاهایی با فیبر بالا و چربی کم مثل میوه ها، سبزیجات و تمام غلات و گردو.

۵ – از مصرف نوشیدنی های الکلی به باید پرهیز شود.

۶ – مکمل های غذایی مانند ویتامین  C,E  باعث کاهش التهاب شده و مفید است. مصرف روزانه گیلاس باعث کاهش سطح اسید اوریک میشود.

نکات موثر در درمان

۱ – استراحت دادن به مفاصل یا اندام های آسیب دیده با بالا قرار دادن آنها نسبت به سطح بدن

۲ – قرار دادن کیسه یخ روی مفاصل ملتهب

۳ – کاهش دادن وزن

۴ – دوری از استرس و گرسنه ماندن های طولانی

۵- ورزشهای سبک و متداوم

 

 

لیسانس پرستاری و محقق در حوزه درمان

برچسب ها

تمامی حقوق مطالب برای کمپنا محفوظ است و هرگونه کپی برداری بدون ذکر منبع ممنوع می باشد.